Chińskie adresy wywołują czasem niemałą konfuzję, zwłaszcza gdy nienawykły do nich cudzoziemiec chce wpaść z wizytą do czterech kontrahentów w ciągu jednego dnia, „bo przecież wszystkie te firmy są w jednym mieście”. Owszem, ale problem w tym, że chińskie „miasto” (市, shi) to jednostka podziału administracyjnego nieporównywalna z polskim miastem (niezależnie, czy mówimy o zwykłej gminie miejskiej, czy mieście na prawach powiatu). I nie chodzi tu wyłącznie o liczbę mieszkańców.

Aby lepiej te różnice zrozumieć, wyobraźmy sobie, że Tczew i Władysławowo (o Gdyni i Sopocie nie wspominając) są administracyjnie częściami Miasta Gdańska, pozostając przy tym odrębnymi miejscowościami w sensie geograficznym. Wszyscy mieszkańcy obszaru od Władysławowa po Tczew mieliby w adresie „Miasto Gdańsk”. W tej alternatywnej wersji Polski z podziałem administracyjnym à la chinoise Gniezno, Września i Szamotuły wchodziłby w skład Miasta Poznania, a lubelskie adresy mieliby również mieszkańcy Puław.

„Miasto” jest zatem w Chinach jednostką podziału administracyjnego, która obejmuje z reguły także znacznych rozmiarów obszary wiejskie, a nawet – jak się za chwilę przekonamy – całe powiaty. Sprawę komplikuje dodatkowo fakt, że „miasto” występuje w chińskim podziale administracyjnym w trzech postaciach (czyli na trzech różnych poziomach).

Zacznijmy jednak od początku, czyli od samej góry. Nawet tu, na szczeblu centralnym, rzecz nie jest prosta. Chiny są wprawdzie państwem unitarnym (czyli, tak jak Polska, nie są federacją), ale posiadają dwa „specjalne administracyjne regiony” (特别行政区, tebie xingzheng qu), które korzystają w większości dziedzin z autonomii, jakiej nie mają nawet części składowe (np. niemieckie kraje związkowe czy amerykańskie stany) w żadnym państwie federalnym. Nie ma tu miejsca na szersze opisywanie specjalnych administracyjnych regionów (czyli Hongkongu i Makau), więc wspomnę jedynie, że podróżuje się do nich z Pekinu (i innych chińskich miast) z terminali międzynarodowych, gdzie trzeba przejść w tym celu przez odprawę paszportową i celną. To praktyczna ilustracja tego, jak szeroką cieszą się one autonomią.

Zostawmy jednak na boku specjalne administracyjne regiony, zwracając się ku „regularnym” podziale reszty kraju. Pierwszy szczebel tego podziału, a więc szczebel „prowincjonalny”, tudzież „regionalny”, tworzą: prowincje (省, sheng), regiony autonomiczne (自治区, zizhi qu) i miasta wydzielone (直辖市, zhixia shi). Regiony autonomiczne stanowią najwyższy szczebel nominalej autonomii mniejszości etnicznych, którą na tym poziomie przyznano pięciu grupom: Zhuang, Hui, Ujgurom, Mongołom i Tybetańczykom.

Miasta wydzielone, które w oficjalnej nomenklaturze wystąpują po prostu jako „Miasto X”, są jednostkami podziału administracyjnego w randze równej prowincjom, a zatem ich burmistrzowie są odpowiednikami gubernatorów. Jeśli spojrzeć na hierarchię partyjną, to miasta wydzielone są nawet ważniejsze od większości prowincji, jako że wszyscy rządzący nim sekretarze (tj. szefowie komitetów miejskich KPCh) zasiadają w Biurze Politycznym. Taką samą rangę ma aktualnie tylko sekretarz jednej prowincji (Guangdong) i jednego regionu autonomicznego (Xinjiang).

Status miast wydzielonych mają Pekin, Tianjin, Szanghaj i Chongqing. Ten ostatni zajmuje powierzchnię równą mniej więcej sumie powierzchni województw: mazowieckiego, łódzkiego i wielkopolskiego. Tianjin jest wielkości województwa świętokrzyskiego, a Pekin – nieco większy niż małopolskie. Najmniejszy Szanghaj to i tak 2/3 powierzchni województwa opolskiego (najmniejszego w Polsce). Chińskie prowincje są z reguły, jak nietrudno zgadnąć, znacznie większe. Jedynie najmniejsza prowincja Chin (Hainan) daje się porównać do polskich województw, gdyż ma powierzchnię podobną jak największe z nich – mazowieckie.

Wróćmy jednak do podziału administracyjnego, bo na szczeblu prowincjonalnym się on przecież nie kończy. Prowincje i regiony autonomiczne dzielą się na: regiony (地区, diqu), okręgi autonomiczne (自治州, zizhi zhou), miasta (市, shi tudzież 地级市, diji shi), powiaty (县, xian) i powiaty autonomiczne (自治县, zizhi xian). Warto podkreślić, że miasta (zwane też „miastami szczebla regionalnego” – diji shi) są zdecydowanie najczęściej występującymi jednostkami podziału administracyjnego na szczeblu bezpośrednio poniżej prowincji (wiele prowincji składa się z samych takich miast), a od początku lat 80. większość istniejących wcześniej regionów została w takie miasta szczebla regionalnego przekształcona.

W Mongolii Wewnętrznej zachowały się ponadto z dawnych czasów trzy tzw. „związki” (盟, meng; mong. аймаг), które w hierarchii administracyjnej odpowiadają swym usytuowaniem regionom i miastom szczebla regionalnego.

W miastach wydzielonych mamy do czynienia (choćby ze względu na różnicę skali) z innym podziałem wewnętrznym, a mianowicie na dzielnice (区, qu) oraz powiaty (县, xian), względnie powiaty autonomiczne (自治县, zizhi xian).

To był poziom bezpośrednio poniżej prowincjonalego. Przejdźmy o poziom niżej. Miasta szczebla regionalnego dzielą się co do zasady na dzielnice i powiaty (również autonomiczne), podobnie jak miasta wydzielone (choć należy pamiętać, że ich usytuowanie ustrojowe jest odmienne). Niektóre mają jednak na swoim terenie również miasta szczebla powiatowego (县级市, xianji shi), a zatem miasta będące jednostkami podziału administracyjnego podległymi miastom „wyższego rzędu”.

Okręgi autonomiczne dzielą się natomiast na powiaty i miasta szczebla powiatowego, a regiony na dzielnice i powiaty. W Mongolii Wewnętrznej istnieje jeszcze klikadziesiąt „chorągwi” (旗, qi; mong. хошуу), które swoim administracyjnym usytuowaniem odpowiadają powiatom.

Powiaty, dzielnice i miasta szczebla powiatowego dzielą się z kolei na gminy miejskie (镇, zhen) i wiejskie (乡, xiang) oraz tzw. kwartały (街道, jiedao) – jednostki administracyjne występujące wyłącznie na terenach zurbanizowanych, zarządzane przez „biura kwartałów” (街道办事处, jiedao banshichu). Gminy mogą być jednostkami realizującymi nominalną autonomię mniejszości etnicznych – w takim wypadku noszą nazwę „gmin narodowościowych” (民族乡, minzu xiang)

Poniższy schemat ilustruje tę, trzeba przyznać, dość skomplikowaną strukturę administracyjną. Ze względów technicznych (obawa o brak przejrzystości) pozostał on „niedokończony” – pod każdym powiatem, dzielnicą i miastem powiatowym („miasto (p)” na schemacie) powinny znaleźć się jeszcze: gmina miejska, gmina wiejska oraz biuro kwartału.

Podział administracyjny ChRL - schemat

Podział administracyjny ChRL – schemat

Żadna z omówionych tu jednostek podziału administracyjnego nie ma charakteru samorządu terytorialnego i każda jest w pełni hierarchicznie podporządkowana władzom wyższego szczebla. Samorządowy charakter (w teorii przynajmniej, w praktyce bywa z tym bowiem bardzo różnie) mają komitety mieszkańców (居民委员会, jumin weiyuanhui) i komitety wiejskie (村民委员会, cunmin weiyuanhui). Działają one na szczeblu osiedlowym (komitety mieszkańców) lub w skali pojedynczych wsi (komitety wiejskie).



Skomentuj