Ji

Ponad 3000 tysiące lat temu, u schyłku panowania dynastii Shang (ok. 1150 roku p.n.e.) w miejscu, gdzie znajduje się południowo-zachodnia część współczesnego Pekinu, istniało niewielkie, otoczone murem miasto-państwo Ji lub Jicheng. Jego mieszkańcy uważali się za potomków samego Żółtego Cesarza (Huang Di), jednego z pięciu legendarnych władców, który w chińskiej tradycji jest kimś w rodzaju naszego Lecha (chodzi oczywiście o tego od Rusa i Czecha).

Pierwsza w historii wzmianka o Ji wiąże się z dramatycznym upadkiem dynastii Shang. Wtedy to miasto Ji wsparło zbrojnie w konflikcie z ostatnim królem Shang przyszłego władcę i założyciela nowej dynastii – króla Wu z dynastii Zhou. Po zwycięskiej dla siebie bitwie król Wu nadał swym sprzymierzeńcom lenna, rangi i tytuły. Miasto Ji zyskało status państwa. Rzecz działa się w XI wieku p.n.e. Historycy napotykają wprawdzie trudności z precyzyjnym określeniem daty tego wydarzenia, ale władze Pekinu przyjęły, że to rok 1045 p.n.e. wyznacza początek historii miasta.

Yan

Trzy wieki później Ji zostało podbite przez sąsiednie feudalne państwo Yan. Stolicą powstałego w ten sposób i rozszerzającego systematycznie swe terytorium państwa Yan został właśnie Jicheng. W związku z tym pojawia się nowa nazwa miasta – Yanjing (dosłownie: „Stolica Yan”). Nazwa ta przetrwała zresztą do dzisiaj, pod postacią marki najbardziej popularnego stołecznego piwa, które nazywa się właśnie Yanjing. Yan przez sześć wieków utrzymywało się w czołówce najpotężniejszych chińskich państw feudalnych, dawnych wasali królestwa Zhou (najdłuższa w dziejach Chin dynastia, panowała nominalnie od XI do III w. p.n.e.). Dopiero w 222 r. p.n.e., czyli tuż przed zakończeniem serii podbojów dokonywanych przez państwo Qin, zostało przez nie całkowicie wchłonięte i stało się wkrótce (w 221 r. p.n.e) częścią pierwszego zjednoczonego chińskiego państwa – Cesarstwa Qin.

Wraz z upadkiem Yan jego dawna stolica zredukowana została na wiele wieków do roli peryferyjnego ośrodka miejskiego, choć – co prawda – strategicznie całkiem ważnego, a to z uwagi na ciągłe zagrożenie ze strony niespokojnych plemion z północy. Zmieniały się w Chinach dynastie, zmieniały się nazwy: było Zhuojun, było Youzhou, Fanyang, Yanshan i inne. I tak aż do X wieku, kiedy to koczownicze plemiona Kitanów pod wodzą cesarza Taizonga, syna założyciela dynastii Liao (pierwsza niechińska dynastia, panująca w X-XII w. na terenach dzisiejszej Mandżurii, Mongolii i północnych Chin), wykorzystując chaos, jaki powstał po upadku dynastii Tang (VII-X w.), zajęły północne obszary ówczesnych Chin. Do opanowanych przez Kitanów terenów należało również Youzhou (czyli dzisiejszy Pekin). Miasto znów zaczęło odgrywać pierwszorzędną rolę w historii Chin i zachowuje ją już od ponad tysiąca lat.

Nanjing

Najpierw Kitanowie wybrali Pekin na jedną ze swych pięciu stolic i nazwali miasto Nanjing, czyli dosłownie „Południową Stolicą”. Nie należy go jednak mylić z „imiennikiem”, czyli miastem Nankin (Nanjing) w środkowo-wschodnich Chinach, które również było „Południową Stolicą”, ale innych dynastii (m.in. ostatniej rdzennie chińskiej dynastii Ming, a także przez 22 lata Republiki Chińskiej). Po co było Kitanom aż pięć stolic? Otóż, jak przystało na nomadów, nie mogli usiedzieć w jednym miejscu. Wciąż odczuwali potrzebę wędrówek wyznaczanych porami roku. Z drugiej strony, nas Europejczyków nie powinno to dziwić, gdyż i nasi wczesnośredniowieczni władcy (współcześni Kitanom) nie mieli zazwyczaj stałej stolicy, przenosząc się wraz z dworem i drużyną z grodu do grodu.

Stolica Liao zlokalizowana była w południowo-zachodniej części współczesnego Pekinu. Dobrze znane jest dokładne umiejscowienie jej murów miejskich (patrz ilustracja), choć same mury nie przetrwały. Zachowały się za to po dziś dzień: najstarszy w mieście meczet przy ulicy Niu Jie (tj. głównej ulicy w dzielnicy zamieszkanej przez liczną społeczność muzułmanów), najstarsza ulica – Sanmiao i Świątynia Tianning. Za panowania Liao, w czasie niespełna dwóch stuleci populacja stolicy wzrosła siedmiokrotnie!

wędrujący Pekin - mapka

wędrujący Pekin - legenda

Zhongdu

Po Kitanach północą Chin rządzili Dżurdżeni – przodkowie Mandżurów, którzy cztery wieki później będą rządzić całymi Chinami jako ostatnia dynastia cesarska – Qing (1644-1912). Dynastia dżurdżeńska– Jin (XII-XIII w.) to druga z kolei niechińska dynastia władająca Państwem Środka lub jego znaczną częścią. Nanjing został również ich stolicą, przemianowaną jednak na Zhongdu (dosłownie „Środkowa Stolica”). Nowi władcypodwoili obszar miasta, przesuwając mury miejskie dalej na wschód (ich północno-wschodni kraniec sięgał tam, gdzie na współczesnych mapach jest Xuanwumen), zachód (dzisiaj dworzec kolejowy Pekin Zachodni) i południe (poza południowy odcinek współczesnej Drugiej Obwodnicy). Północna część murów pozostała w tym samym miejscu.

W centralnym punkcie metropolii Dżurdżeni wznieśli pałac „żywcem” skopiowany ze stolicy chińskiej dynastii Song (X-XIII w.) – Kaifengu. „Żywcem”, bo po wyparciu Songów na południe (do Hangzhou) nie tylko rozebrali ich pałac i użyli materiałów do budowy swojego, ale w dodatku skopiowali jego plany, a do ich wykonania zatrudnili wysoko wykwalifikowanych kaifeńskich rzemieślników i artystów. Niestety, po pałacu nie ma teraz ani śladu, co „zawdzięczamy” późniejszym władcom Chin – Mongołom. Zachowało się jednak sporo struktur z epoki Jin położonych na obrzeżach niegdysiejszego miasta. Jedną z nich jest Most Lugou na rzece Yongding, oddalony 15 km na południowy zachód od centrum współczesnego Pekinu. Zachwycał się nim słynny Wenecjanin Marco Polo, który ponoć (sprawa do tej pory nie jest jasna) odwiedził Chiny w XIII wieku. Dlatego most ten jest w Europie znany głównie pod nazwą Mostu Marco Polo. To właśnie tam doszło w 1937 roku do słynnego incydentu zbrojnego (tzw. Incydent na Moście Marco Polo), który zapoczątkował II wojnę chińsko-japońską (1937-1945 r.).

Innych pozostałości po Jinach szukać trzeba na północno-zachodnich przedmieściach dawnego Zhongdu. Dżurdżenom, ludziom północy, mocno doskwierał stołeczny klimat, z długim i upalnym latem. Uciekając przed zgiełkiem zatłoczonego miasta, a także szukając schronienia i ochłody w miejscach z dostępem do wody, właśnie tam zakładali swoje wiejskie posiadłości. Letnimi rezydencjami cesarskimi były współczesne parki: Luyuan („Park Jeleni”) i Diaoyutai („Taras do Łowienia Ryb”) – w którym teraz mieści się zespół hotelowy przeznaczony dla odwiedzająch Chiny zagranicznych delegacji rządowych najwyższego szczebla, a także Xiang Shan (Pachnące Wzgórza) oraz Yuquan Shan (Wzgórza Nefrytowego Źródła).

Pod koniec XII wieku dołączył do nich jeszcze położony na północny wschód od Zhongdu wielki kompleks krajobrazowy z ogrodami, jeziorami i pałacem Taining na Wyspie Qionghua. Rezydencja ta jest tym bardziej ważna, że w około sto lat później Wielki Chan Kubilaj zamienił jej ruiny w miasto cesarskie nowej dynastii Yuan (XIII-XIV w., trzecia z kolei niechińska dynastia; tym razem całymi Chinami i ogromnym, daleko poza Chiny sięgającym imperium władać będą Mongołowie). W ten sposób letni pałac Jinów stał się najstarszym elementem przyszłego Cesarskiego i Zakazanego Miasta, bowiem wspomniana grupa jezior, to nic innego jak Zhongnanhai („Morze Południowe i Środkowe” – w epoce cesarskiej część pałacu, a od powstania Chin Ludowych w 1949 r. – zamknięta dzielnica rządowa) i Beihai („Morze Północne” – część pałacu, a od 1949 r. otwarty park miejski).

Niedawno byłam świadkiem wyburzania całego historycznego kwartału starego miasta. Okazuje się, że wśród ruin bez trudu można znaleźć ślady Liao i Jin: a to cegły ze specyficznymi rowkami  (ponad tysiącletnie!!!), a to tablice świątynne, czy kamienne stelle, które przez wieki uchowały się w domach i zaułkach. Oparły się duchowi czasu i Mongołom, ale przegrały niestety z pędem do „nowoczesności”.

Dadu/Chanbałyk

Kiedy w 1271 r. Wielki Chan Kubilaj ogłosił powstanie Dyanstii Yuan z nową stolicą w Dadu (dosłownie: „Wielka Stolica”, znana też z mongolskiej nazwy Chanbałyk), z Zhongdu pozostały już tylko ruiny i zgliszcza. Zamiast je odbudowywać, Kubilaj rokazał ulokować nową metropolię na północny wschód od dawnych murów miejskich i wybudować ją wokół starego pałacu letniego, na miejscu którego miało powstać Miasto Cesarskie – siedziba nowych władców.

Dadu było prawie dwa razy większe od Zhongdu. Rozciągało się pomiędzy dzisiejszą Aleją Chang’an na południu i usypanymi z ziemi murami miejskimi na północy. Fragmenty tych murów zachowały się do naszych czasów, można na nie natrafić między północnymi odcinkami Trzeciej i Czwartej Obwodnicy, np. w pobliżu stacji Xi Tucheng (dosłownie: „Zachodni Mur Ziemny”) lub Bei Tucheng (dosłownie: „Północny Mur Ziemny”) na linii metra nr 10. Bei Tucheng to stacja przesiadkowa, z której dojechać można do obiektów olimpijskich. Geograficzne centrum miasta wyznaczał pawilon, który obecnie znany jest jako Wieża Bębna (Gu Lou).

Dadu zostało zaplanowane niezwykle starannie, z uwzględnieniem wszelkich zasad fengshui, geomancji i innych wierzeń. Tak na planach, jak i w rzeczywistości, symetryczny układ miasta wyznaczała biegnąca przez jego środek oś północ-południe. Za Yuanów część tej osi tworzyła aleja, która obecnie nosi nazwę Zewnętrznej Alei Di’anmen (Di’anmen Wai Dajie). Taką koncepcję utrzymali Mingowie (XIV-XVII w.; następna, a przy tym ostatnia rdzennie chińska, dynastia panująca w Chinach), choć przesunęli północne i południowe granice miasta, nadając mu (już pod zachowaną z krótką przerwą do dziś nazwą Beijing, czyli Pekin) formę, w jakiej przetrwało do czasów nam współczesnych.

W 1279 r. Mongołowie ostatecznie pokonali desperacko broniącą się na południu dynastię Song. Pekin jako Dadu po raz pierwszy w swojej historii został stolicą całych Chin, którą – z krótkimi przerwami – pozostaje do dzisiaj.



Skomentuj